Saturday, 7 December 2019

การจัดการความรู้ (Knowledge Management: KM) คืออะไร?

25 Sep 2019
200

การจัดการความรู้ (Knowledge Management: KM) หมายถึง การรวบรวมองค์ความรู้ที่มีอยู่ในองค์กร ซึ่งกระจัดกระจายอยู่ในตัวบุคคล หรือเอกสาร มาพัฒนาให้เป็นระบบ เพื่อให้ทุกคนในองค์กร สามารถเข้าถึงความรู้ และพัฒนาตนเองให้เป็นผู้รู้ รวมทั้งปฏิบัติงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ อันจะส่งผลให้องค์กรมีความสามารถเชิงแข่งขันสูงสุด แล้วนำมาพัฒนาตัวเองและนำไปใช้เพื่อพัฒนาองค์กรอย่างเกิดประโยชน์สูงสุด

การจัดการความรู้ คือเครื่องมือเพื่อการบรรลุเป้าหมายอย่างน้อย 4 ประการไปพร้อม ๆ กัน ได้แก่ (1) การบรรลุเป้าหมายของงาน (2) การบรรลุเป้าหมายด้านการพัฒนาคน (3) การบรรลุเป้าหมายด้านการพัฒนาองค์กรไปเป็นองค์กรแห่งการเรียนรู้ (4) การบรรลุเป้หมายของการเป็นชุมชน หมู่คณะ ที่มีความเอื้ออาทรระหว่างกันในที่ทำงาน — นพ.วิจารย์ พาณิช

โดยมีแนวทางการบริหารแนวทางการทำงานภายในองค์กรเพื่อทำให้เกิดการนิยาม ความรู้ขององค์กรขึ้น และทำการรวบรวม, สร้าง, และกระจายความรู้ขององค์กร ไปให้ทั่วทั้งองค์กรเพื่อให้เกิดการต่อยอดของความ รู้, นำความรู้ไปใช้ให้เกิดประโยชน์ รวมถึงก่อให้เกิดวัฒนธรรมแห่งการเรียนรู้ภายในองค์กรขึ้น คือ การรวบรวมองค์ความรู้ที่มีอยู่ ซึ่งกระจัดกระจายอยู่ในตัวบุคคลหรือเอกสาร มาพัฒนาให้เป็นระบบ เพื่อให้ทุกคนในองค์กรสามารถเข้าถึงความรู้ และพัฒนาตนเองให้เป็นผู้รู้ นำความรู้ที่ได้ไปประยุกต์ใช้ในการปฏิบัติงาน ให้เกิดประสิทธิภาพ และประสิทธิผลความรู้ คืออะไร ? 

ความรู้ คือ สิ่งที่สั่งสมมาจากการศึกษา เล่าเรียน การค้นคว้า หรือประสบการณ์ รวมทั้งความสามารถเชิงปฏิบัติและทักษะความเข้าใจ หรือ สารสนเทศที่ได้รับมาจากประสบการณ์ สิ่งที่ได้รับมาจากการได้ยิน ได้ฟัง การคิด หรือ การปฏิบัติ องค์วิชาในแต่ละสาขา 

ประเภทขององค์ความรู้ (Knowledge)

สำหรับ ประเภทขององค์ความรู้(Knowledge) นั้นมี 2 ประเภท คื ความรู้ที่ฝังอยู่ในคน (tacit knowledge) และความรู้ที่ชัดแจ้ง (explicit knowledge)

1. ความรู้ที่ชัดแจ้ง (Explicit Knowledge) : เป็นความรู้ที่สามารถรวบรวม ถ่ายทอดได้ โดยผ่านวิธีต่าง ๆ เช่น การบันทึกเป็นลายลักษณ์อักษร ทฤษฎี คู่มือต่าง ๆ และบางครั้งถูกเรียกว่าเป็นความรู้แบบรูปธรรมโดยผ่านวิธีการต่าง ๆ เช่น การบันทึกเป็นลายลักษณ์อักษร ทฤษฎี คู่มือต่าง ๆ เอกสาร กฎระเบียบ วิธีการปฏิบัติงาน สื่อต่างๆ เช่น VCD DVD Internet เทป เป็นต้น และบางครั้งเรียกว่า ความรู้แบบรูปธรรม

2. ความรู้ที่ฝังอยู่ในตัวคน (Tacit Knowledge): เป็น ความรู้ที่ได้จากประสบการณ์ พรสวรรค์หรือสัญชาตญาณของแต่ละบุคคลในการทำความเข้าใจในสิ่งต่าง ๆ เป็นความรู้ที่ไม่สามารถถ่ายทอดออกมาเป็นคำพูด หรือลายลักษณ์อักษรได้โดยง่าย เช่น ทักษะในการทำงาน งานฝีมือ ประสบการณ์ แนวความคิด บางครั้งจึงเรียกว่า ความรู้แบบนามธรรม 

       

    ในชีวิตจริง ความรู้ 2 ประเภทนี้จะเปลี่ยนสถานภาพ สลับปรับเปลี่ยนไปตลอดเวลา บางครั้ง Tacit ก็ออกมาเป็น Explicit และบางครั้ง Explicit ก็เปลี่ยนไปเป็น Tacit

 

“โมเดลปลาทู” เป็นโมเดลอย่างง่าย ของ สคส. ที่เปรียบการจัดการความรู้ เหมือนกับปลาทูหนึ่งตัวที่มี 3 ส่วน คือ 

 

 (1) ส่วน “หัวปลา” (Knowledge Vision- KV) หมายถึง ส่วนที่เป็นเป้าหมาย วิสัยทัศน์ หรือทิศทางของการจัดการความรู้ โดยก่อนที่จะทำจัดการความรู้ ต้องตอบให้ได้ว่า “เราจะทำ KM ไปเพื่ออะไร ?” โดย “หัวปลา” นี้จะต้องเป็นของ “คุณกิจ” หรือ ผู้ดำเนินกิจกรรม KM ทั้งหมด โดยมี “คุณเอื้อ” และ “คุณอำนวย” คอยช่วยเหลือ

 (2) ส่วน “ตัวปลา” (Knowledge Sharing-KS) เป็นส่วนของการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ซึ่งถือว่าเป็นส่วนสำคัญ ซึ่ง “คุณอำนวย” จะมีบทบาทมากในการช่วยกระตุ้นให้ “คุณกิจ” มีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ความรู้ โดยเฉพาะความรู้ซ่อนเร้นที่มีอยู่ในตัว “คุณกิจ” พร้อมอำนวยให้เกิดบรรยากาศในการเรียนรู้แบบเป็นทีม ให้เกิดการหมุนเวียนความรู้ ยกระดับความรู้ และเกิดนวัตกรรม

 (3) “ส่วน “หางปลา” (Knowledge Assets-KA) เป็นส่วนของ “คลังความรู้” หรือ “ขุมความรู้” ที่ได้จากการเก็บสะสม “เกร็ดความรู้” ที่ได้จากกระบวนการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ “ตัวปลา” ซึ่งเราอาจเก็บส่วนของ “หางปลา” นี้ด้วยวิธีต่างๆ เช่น ICT ซึ่งเป็นการสกัดความรู้ที่ซ่อนเร้นให้เป็นความรู้ที่เด่นชัด นำไปเผยแพร่และแลกเปลี่ยนหมุนเวียนใช้ พร้อมยกระดับต่อไป
คนสำคัญที่ดำเนินการจัดการความรู้

ขอบเขตและเป้าหมาย KM เป็นอย่างไรบ้าง ?

          ก่อน ที่จะมีจัดการความรู้ หรือทำ KM จะต้องมีการกำหนดขอบเขต และเป้าหมาย KM ก่อน ซึ่ง ขอบเขต KM เป็นหัวเรื่องกว้างๆ ของความรู้ที่จำเป็นและสอดคล้องกับประเด็นยุทธศาสตร์ตามแผนบริหารราชการแผ่น ดิน ซึ่งต้องการจะนำมากำหนดเป้าหมาย KM ซึ่งแต่ละองค์กรสามารถใช้แนวทาง ในการกำหนดขอบเขตและเป้าหมาย KM เพื่อจัดทำแผนการจัดการความรู้ขององค์กรได้ 4 แนวทาง คือ

  • แนวทางที่ 1 เป็นความรู้ที่จำเป็นและสนับสนุนวิสัยทัศน์ พันธกิจ ประเด็นยุทธศาสตร์ขององค์กร
  • แนวทางที่ 2 เป็นความรู้ที่สำคัญต่อองค์กร เช่น ความรู้เกี่ยวกับลูกค้า ประสบการณ์ความรู้ที่สั่งสมมา
  • แนวทางที่ 3 เป็นปัญหาที่องค์กรประสบอยู่ และสามารถนำ KM มาช่วยได้
  • แนวทางที่ 4 เป็นแนวทางผสมกันระหว่างแนวทางที่ 1 , 2 หรือ 3 หรือจะเป็นแนวทางอื่นที่องค์กรเห็นว่าเหมาะสม

สำหรับเป้าหมายของการทำ KM ใหญ่ๆ มี 2 แนว คือ 1) ต้องการเปลี่ยนองค์กรอย่างถอนรากคอนโคน ไปเป็นองค์กรเรียนรู้ (LO-Learning Organization) คือ ต้องเปลี่ยนในระดับวัฒนธรรมองค์กร โดยที่วิธีการเปลี่ยนแปลงสามารถทำให้นิ่มนวล ค่อยเป็นค่อยไปได้ และ 2) ต้องการให้คนในองค์กรรู้จัก KM / วิธีการดำเนินการ KM และนำไปใช้ตามความเหมาะสม

  • เป้าหมายที่ 1) ต้องการเปลี่ยนองค์กรอย่างถอนรากคอนโคน ไปเป็นองค์กรเรียนรู้ : (LO-Learning Organization) คือ ต้องเปลี่ยนในระดับวัฒนธรรมองค์กร โดยที่วิธีการเปลี่ยนแปลงสามารถทำให้นิ่มนวล ค่อยเป็นค่อยไปได้ โดยต้องการการจัดการการเปลี่ยนแปลง (Change Management) ที่เอาจริงเอาจัง ต้องมีทีม/ ระบบจัดการที่มีความสามารถและเอาจริงเอาจัง คือ ต้องมียุทธศาสตร์ มีเป้าหมายรายทาง มีแผน มีการจัดการ มีทีมจัดการที่ทำงานเป็นทีม มีทรัพยากร มีการวัดผล และต้องไม่อยู่ในสภาพพึ่งพาวิทยาการ KM ภายนอกตลอดไป โดยมีหน่วยงานในประเทศไทยที่ประสบความสำเร็จในแนวทางนี้ มีหลายองค์กรไม่รู้ว่าตนใช้ KM
  • เป้าหมายที่ 2) ต้องการให้คนในองค์กรรู้จัก KM / วิธีการดำเนินการ KM และนำไปใช้ตามความเหมาะสม :    สำหรับแนวที่ 2 ทำง่าย แค่จัดการอบรม หรือ Workshop มีวิทยากรภายนอกมาจัดกระบวนการให้เป็นระยะๆ มีเงินจ้างวิทยากรก็ทำได้และสำหรับ KM ที่มีเป้าหมายสู่ LO 

ทั้งนี้สำหรับ สำหรับ KM เป็นเครื่องมือช่วยการพัฒนางาน ไม่ใช่เป็นภาระชิ้นใหม่ ดังนั้นทาง ผู้บริหารการจัดการความรู้ (Chief Knowledge Officer หรือ CKO) ต้องเข้ามามีบทบาทเป็นผู้ขับเคลื่อนเชิงยุทธศาสตร์ ไม่ใช่แค่สั่งเจ้าหน้าที่ว่าให้ทำ KM   เมื่อเขาเสนอโครงการมาก็อนุมัติ แล้วรอว่าอีก 3 เดือน 6 เดือน เจ้าหน้าที่จะรายงานผลว่าอย่างไร คุณต้องจัดตั้ง แกนนำ  ทำหน้าที่ขับเคลื่อน KM สู่ LO ต้องได้สมาชิกของแกนนำที่มีศรัทธาต่อ KM มีแรงบันดาลใจที่จะทำงานแบบฟันฝ่าและมีจริตในการทำงานเป็นทีม 






Google+

View My Stats